Elke dag verdwijnen in klaslokalen in heel Nederland leerlingen en studenten achter hun scherm op precies het verkeerde moment. De oplossing is verrassend eenvoudig. Met drie duidelijke laptopstanden krijgt de les weer ritme, aandacht en rust. En de laptop blijft gewoon een waardevol leermiddel.
Tekst: Jan-Wolter Smit, head of education bij LessonUp Beeld: Envato
Laptops staan inmiddels standaard in veel lokalen. Ideaal voor rijke lessen, snelle interactie en activerende werkvormen. Maar iedereen die voor de klas staat, weet ook hoe snel een open scherm de aandacht kan wegzuigen.
Een melding, een tabblad, een halve beweging in de ooghoek en de concentratie is verdwenen. Juist daarom zoeken steeds meer scholen en docenten naar manieren om laptops doelgerichter in te zetten.
Eén aanpak springt eruit vanwege zijn eenvoud en effect: werken met drie vaste laptopstanden. Dicht, halfopen en volledig open. Een kleine maatregel die grote invloed kan hebben op hoe rustig, overzichtelijk en effectief een les verloopt.
Stand 1: laptop dicht
In deze fase is de laptop gesloten. Dat gebeurt bij uitleg, instructie en klassengesprekken. Momenten dus waarop de volledige aandacht bij het leren zelf moet liggen.
Onderzoek naar cognitieve belasting laat zien dat een open scherm, zelfs zonder zichtbare afleiding, het werkgeheugen extra belast. Het brein moet namelijk beslissen welke prikkels relevant zijn en welke niet.
Een gesloten laptop voorkomt dat probleem en maakt de weg vrij om nieuwe informatie beter te verwerken. Daarnaast ontstaat er bij een gezamenlijke blikrichting een krachtige vorm van gedeelde aandacht. Neurowetenschappelijke studies tonen aan dat dit de verwerking van informatie versterkt. Stand dicht is daarom niet alleen een orde-instrument, maar ook een leermiddel.
Stand 2: laptop halfopen
In deze stand staat de laptop in een hoek van ongeveer 45 tot 60 graden. Perfect voor korte opdrachten waarbij leerlingen slechts één handeling hoeven te doen. Bijvoorbeeld een poll, woordwolk, quizvraag of meerkeuzevraag.
Het scherm is zichtbaar, maar niet dominant. Leerlingen blijven letterlijk in beeld, wat het klasritme ten goede komt. De opdracht blijft klein en overzichtelijk, waardoor de aandacht vooral bij de docent en de rest van de les blijft.
Het brein is niet gemaakt om twee cognitieve taken tegelijkertijd te verwerken. Door de laptop halfopen te houden, wordt die verleiding weggenomen en blijft de interactie kort, krachtig en gericht.
Stand 3: laptop volledig open
Hier staat de laptop helemaal open en wordt hij gebruikt voor opdrachten die meer tijd en concentratie vragen. Denk aan schrijven, notities maken, drag-and-drop-opdrachten of langere open vragen. In deze fase is de laptop het primaire werkmiddel.
Omdat de overgang naar volledig open bewust wordt aangekondigd, weten leerlingen dat dit het moment is om echt op het scherm gefocust te zijn. Onderzoek toont aan dat juist deze combinatie van duidelijke overgang én duidelijke taak het risico op afdwalen sterk verkleint.
De twee afspraken die het ritme bepalen
De aanpak werkt dankzij twee eenvoudige afspraken. De docent bepaalt de stand. Elke activiteit heeft een bijpassende houding van het device. Dat voorkomt twijfel en zorgt voor een gedeelde verwachting.
Elke nieuwe activiteit krijgt een nieuw signaal. Door deze expliciete overgang ontstaat een herkenbaar ritme in de les. Leerlingen schakelen gemakkelijker mee, en de docent behoudt overzicht zonder voortdurend te hoeven corrigeren.
Waarom deze aanpak kansrijk is
Er zijn drie redenen waarom lesgeven met laptopstanden een sterke basis vormt voor digitale klassenmanagement.
- Minder afleiding. Laptops worden alleen geopend wanneer dat didactisch zinvol is. Dat vermindert zowel zichtbare als onzichtbare afleiding.
- Meer rust. De les krijgt een helder ritme, met duidelijke momenten van luisteren, klikken en werken. Die voorspelbaarheid geeft rust aan de klas én aan de docent.
- Duidelijke routines. De drie standen zijn eenvoudig aan te leren en zorgen voor consistent gedrag, wat tijd en energie bespaart.
Extra ondersteuning: iconen voor in elke digitale les
Bij de laptopstanden hoort ook een set herkenbare iconen die docenten kunnen downloaden en direct in hun digitale lessen gebruiken. Elk icoon staat voor een van de drie standen en maakt voor leerlingen in één oogopslag duidelijk wat er van hen verwacht wordt.
Door deze visuele signalen in platforms te plaatsen, ontstaat een voorspelbare routine die leerlingen snel oppikken. Het resultaat is minder verwarring, minder afleiding en veel meer rust in het lokaal.
Kom naar Jan Wolter Smit op IPON 2026
Woensdag 11 februari
15:00-15:30 - Theater 4
AI als redding van open leermiddelen
