Steffie van der Meijden werkte jarenlang binnen het gespecialiseerd onderwijs, cluster 4: achter gesloten deuren, met jongeren voor wie geen standaardaanpak bestaat. Jongeren die vaak al vroeg hadden geleerd dat ‘school’ niet voor hen was. Precies daar, in die hectiek, vond Steffie haar missie: ieder kind verdient onderwijs dat werkt, ongeacht label, achtergrond of gedrag. Ze vertelt haar verhaal op IPON 2026.
Tekst: Joyce Verbruggen Beeld: GOpen
In 2022 werd Steffie van der Meijden verkozen tot Leraar van het Jaar in het Gespecialiseerd Onderwijs. Die titel hield haar niet in de klas. Het probleem waarvoor ze zich wilde gaan inzetten, was breder. “Ik moest ooit een jongen van zestien, die na schooltijd met zijn vrienden stond te roken bij het panna-veldje, leren rekenen uit een boekje voor groep 3. Je kunt je voorstellen dat ik dat boekje naar m’n hoofd geslingerd kreeg. Niet omdat die leerling niet wilde leren, maar omdat het materiaal totaal niet aansloot bij zijn belevingswereld. Helaas is dit voorbeeld niet uniek voor het gespecialiseerd onderwijs.”
Uit het gebruikers- en behoefteonderzoek dat recentelijk is uitgevoerd onder ruim 130 onderwijsprofessionals in het GO is gebleken dat de overgrote meerderheid vindt dat het huidige aanbod van leermateriaal niet of onvoldoende aansluit bij wat het GO nodig heeft.
En dus gebeurt er in het GO al jaren hetzelfde: iedere onderwijsprofessional ontwikkelt zelf steeds maar weer eigen lesmateriaal. ’s Avonds. In het weekend. In de vakantie. Uit pure noodzaak. Met als gevolg kostbaar tijdsverlies, kwaliteit die niet te borgen is en een file op vrijdagmiddag bij het kopieerapparaat. “Dit moet je als onderwijs niet wíllen. Onze leerlingen hebben recht op goed onderwijs en daarvoor is goed, passend leermateriaal essentieel. De regie moet terug naar het onderwijs, alleen dan krijgen we grip op goed leermateriaal voor alle leerlingen in het GO”.
Dat inzicht leidde tot GOpen: een samenwerking tussen de Sectorraad Gespecialiseerd Onderwijs en Impuls Open Leermateriaal. De doelstelling is glashelder: een duurzame collectie op maat gemaakt leermateriaal voor alle leerlingen in het GO. Niet bedacht door methodemakers maar dóór onderwijsprofessionals vóór onderwijsprofessionals in het GO. Zij weten immers zelf wat werkt voor hun leerlingen.
Om deze collectie de realiseren, werken onderwijsprofessionals samen in DocentOntwikkelTeams (DOT’s) en in de GOpen Community aan de ontwikkeling van open leermateriaal. De focus ligt allereerst op het ontwikkelen van lesmateriaal voor de basisvaardigheden; Nederlands, rekenen/wiskunde en burgerschap.
Steffie: “We hebben bestaande leermaterialen op Wikiwijs bekeken en de kwaliteit van deze materialen beoordeeld. Vervolgens hebben we gekeken welk van deze materialen geschikt zijn, of geschikt gemaakt kunnen worden voor het GO.” De GOpen Community gaat aan de slag met de materialen die aangepast kunnen worden. De community wordt daarbij ondersteund door een redacteur en een onderwijskundig expert. Daarnaast ontwikkelen de onderwijsprofessionals in de community ook gezamenlijk nieuw open leermateriaal dat net als het aangepaste materiaal wordt ontsloten via de GOpen landingspagina op het Wikiwijsplatform.
Naast de GOpen Community zijn er ook de DocentOntwikkelTeams (DOT’s). Binnen zo’n DOT werken onderwijsprofessionals van verschillende scholen die voor een dag per week zijn vrijgesteld samen aan de ontwikkeling van leermateriaal. Steffie: “Door een onderwijsprofessional voor een dag per week vrij te maken, voorkom je als school dat iedere onderwijsprofessional individueel aan het ontwikkelen gaat.”
Naast de intensieve begeleiding van de onderwijsprofessionals in de DOT wordt ook de school als geheel door een team van leermiddelenexperts begeleid in de ontwikkeling van visie en beleid voor leermiddelen. Met behulp van het Groeikompas Open Leermateriaal krijgt de school inzicht in de groeikansen op het gebied van het leermiddelenbeleid. In verschillende werksessies nemen leermiddelenexpert de betrokkenen binnen de school stap voor stap mee om tot een duurzaam leermiddelenbeleid te komen.
Waar reguliere methodes uitgaan van wat werkt voor een gemiddelde groep leerlingen, bestaat zo’n gemiddelde groep in het gespecialiseerd onderwijs simpelweg niet. Hier heb je te maken met leerlingen die ieder een totaal eigen leer- en ondersteuningsbehoefte hebben. Dat vraagt om een persoonlijke aanpak en dus om leermateriaal dat flexibel, aanpasbaar en op maat te maken is.
En dat is precies de kracht van open leermateriaal. Open leermateriaal is niet alleen vrij toegankelijk en vrij te gebruiken maar kan ook worden aangepast en opnieuw worden gedeeld. Steffie: “Het materiaal dat in de DOT of de community wordt gemaakt, wordt gepubliceerd op de GOpen-pagina op Wikiwijs die binnenkort gereed is. Daar kunnen anderen dat materiaal vinden en direct gebruiken of aanpassen aan wat voor hun specifieke leerlingen nodig is. Als het aangepaste materiaal vervolgens weer wordt gedeeld op de GOpen-pagina ontstaat een open ecosysteem van materiaal dat groeit, verbetert en steeds beter aansluit op de leerlingen van het GO”.
Tijdens IPON 2026 neemt Steffie je mee in haar verhaal: van klas naar verandering, van individueel ploeteren naar collectief bouwen, van symptoombestrijding naar een duurzame beweging die het GO zélf in handen heeft. Ze laat zien waarom het gespecialiseerd onderwijs juist nú een duurzame aanpak voor leermiddelen nodig heeft en hoe GOpen daar met volle kracht werk van maakt. Want veranderen begint niet bij beleid, die begint bij de mensen in het onderwijs zelf.
GOpen in een samenwerking van de Sectorraad GO en Impuls Open Leermateriaal. Meer informatie over GOpen vind je op gespecialiseerdonderwijs.nl/theme/gopen-leermateriaal en op openleermateriaal.nl/gopen