Dat leerlingen volop schermen gebruiken, wil nog niet zeggen dat ze digitaal geletterd zijn. Het onderwijs heeft hier nog grote slagen te maken. Hoe de kerndoelen gaan helpen digitale geletterdheid te bevorderen zodat leerlingen online en offline sterk in hun schoenen staan.
Leerlingen kunnen niet meer zonder digitale technologie. Van het zoeken naar informatie tot het maken van presentaties, samenwerken in de cloud of communiceren via sociale media: veel activiteiten verlopen inmiddels digitaal. Toch betekent opgroeien met smartphones, apps en online platforms niet automatisch dat jongeren ook digitaal vaardig zijn. Bovendien hebben niet alle leerlingen thuis evenveel toegang tot beeldschermen. Juist daarom krijgt digitale geletterdheid een steeds belangrijkere plek binnen het onderwijs.
Kerndoelen digitale geletterdheid
Met de presentatie van de definitieve concept kerndoelen digitale geletterdheid in september 2025 is het onderwerp nadrukkelijker op de agenda gekomen van scholen. In de kerndoelen staat duidelijk welke kennis en vaardigheden leerlingen nodig hebben om goed te kunnen functioneren in een digitale samenleving.
Voor scholen betekent dit dat digitale geletterdheid niet langer een losse activiteit of projectweek is. Het is een structureel onderdeel van het curriculum geworden. Steeds meer scholen werken daarom aan een doorlopende leerlijn digitale geletterdheid. Ze kiezen een methode digitale geletterdheid of integreren digitale vaardigheden in bestaande vakken.
Wat is digitale geletterdheid?
Digitale geletterdheid gaat om de kennis, vaardigheden en houding die nodig zijn om effectief, kritisch en veilig met digitale technologie om te gaan. Leerlingen moeten digitale systemen begrijpen, informatie kunnen beoordelen en bewust kunnen omgaat met digitale media.
Ze leren bijvoorbeeld hoe ze betrouwbare informatie kunnen vinden, hoe digitale platforms werken, hoe algoritmes invloed hebben op wat zij online zien en hoe zij veilig met data en privacy omgaan. In een samenleving waarin technologie een steeds grotere rol speelt, vormt digitale geletterdheid een belangrijke basis voor leren, werken en actief burgerschap.
Nieuwe technologieën zoals AI spelen hierin ook een steeds grotere rol. Zo wordt in het onderwijs steeds vaker gesproken over hoe leerlingen kritisch leren omgaan met AI-tools. In dit artikel lees je daar meer over:
→ AI‑proof profielwerkstuk als oefenplaats voor digitale geletterdheid
SLO en de nieuwe kerndoelen
In Nederland speelt SLO (Stichting Leerplan Ontwikkeling) een belangrijke rol bij de vorming van het curriculum. SLO heeft samen met onderwijsprofessionals de nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid ontwikkeld.
Binnen het onderwijs wordt digitale geletterdheid meestal opgebouwd uit vier pijlers. Ze vormen samen het fundament voor digitale vaardigheden in het onderwijs. Deze pijlers komen terug in de kerndoelen, maar ze hebben niet altijd precies dezelfde naam. Ze zijn verwerkt in de verschillende conceptdoelen.
1. ICT-basisvaardigheden
Dit zijn de praktische vaardigheden die nodig zijn om digitale technologie te gebruiken. Denk aan werken met tekstverwerkingsprogramma’s, presentaties maken, bestanden beheren, online samenwerken of digitale leeromgevingen gebruiken. Hoewel veel leerlingen dagelijks digitale apparaten gebruiken, betekent dat niet automatisch dat zij deze vaardigheden beheersen. Scholen spelen daarom een belangrijke rol in het systematisch aanleren van ICT-basisvaardigheden.
2. Mediawijsheid
Hierbij leren leerlingen kritisch omgaan met digitale media en online informatie. In een tijd waarin sociale media een grote rol spelen in het dagelijks leven van jongeren is het belangrijk dat leerlingen begrijpen hoe informatie wordt verspreid en beïnvloed. Mediawijsheid gaat bijvoorbeeld over het herkennen van nepnieuws, het begrijpen van algoritmes, het nadenken over online identiteit en het bewust omgaan met digitale communicatie.
3. Informatievaardigheden
Leerlingen leren hierbij hoe zij informatie kunnen zoeken, beoordelen en verwerken. In een tijd waarin vrijwel alle informatie online beschikbaar is, is het vermogen om betrouwbare bronnen te herkennen essentieel. Leerlingen leren bijvoorbeeld hoe zoekmachines werken, hoe zij bronnen controleren en hoe zij informatie kunnen gebruiken voor onderzoek of opdrachten.
4. Computational thinking
Denk als een computer dus. Leerlingen ontdekken hoe ze problemen kunnen analyseren en oplossen met behulp van digitale logica. Ze leren complexe problemen opdelen in kleinere stappen, patronen herkennen en oplossingen ontwerpen. Deze vaardigheden helpen leerlingen technologie beter te begrijpen en zelf creatief met digitale oplossingen om te gaan. Voorbeelden hiervan zijn ook terug te vinden op IPON,
Leerlijn digitale geletterdheid
Om deze digitale vaardigheden effectief aan te leren, werken veel scholen met een leerlijn digitale geletterdheid. Een duidelijke leerlijn helpt scholen om digitale vaardigheden stapsgewijs op te bouwen en zorgt ervoor dat digitale geletterdheid structureel onderdeel wordt van het onderwijs. In zo’n leerlijn wordt beschreven welke vaardigheden leerlingen op verschillende momenten in hun schoolloopbaan ontwikkelen.
1. Basisonderwijs
In het basisonderwijs gaat het vooral om het ontwikkelen van basisvaardigheden. Leerlingen leren bijvoorbeeld hoe zij informatie zoeken voor een werkstuk, hoe zij veilig online werken en hoe digitale tools kunnen worden gebruikt bij opdrachten. Daarnaast maken leerlingen in het basisonderwijs steeds vaker kennis met programmeeractiviteiten. Hiermee bouwen ze een stevig fundament voor hun verdere schoolloopbaan.
2. Voortgezet onderwijs
In het voortgezet onderwijs wordt digitale geletterdheid verder verdiept. Leerlingen leren bijvoorbeeld kritisch omgaan met online informatie. Ze werken met complexere digitale tools en krijgen meer inzicht in digitale technologie. Daarnaast komen onderwerpen zoals cyberveiligheid, data, algoritmes en kunstmatige intelligentie vaker aan bod.
3. MBO
In het mbo krijgt digitale geletterdheid een sterke verbinding met de beroepspraktijk. Studenten leren digitale vaardigheden toepassen in realistische werksituaties binnen hun vakgebied. Afhankelijk van de opleiding kan dit bijvoorbeeld betekenen dat studenten leren werken met professionele software en digitale systemen die in hun sector worden gebruikt. Zo leren studenten niet alleen digitale technologie gebruiken, maar ook begrijpen hoe digitalisering hun toekomstige beroep beïnvloedt.
Methode digitale geletterdheid
Steeds meer scholen kiezen voor een methode digitale geletterdheid om het onderwijs rondom digitale vaardigheden gestructureerd vorm te geven. Met een duidelijke methode krijgen leerkrachten houvast bij het plannen van lessen en bouwen leerlingen stap voor stap belangrijke digitale vaardigheden op. Een methode digitale geletterdheid bestaat vaak uit een combinatie van lesmateriaal, digitale tools en praktische opdrachten. Door te werken met zo’n methode kunnen scholen digitale vaardigheden planmatig opnemen in het curriculum, in plaats van losse activiteiten of incidentele lessen.
Digitale geletterdheid in de klas: praktische voorbeelden
Voor veel scholen is de belangrijkste vraag niet alleen wat digitale geletterdheid is, maar vooral hoe je het in de praktijk toepast. Leerlingen kunnen bijvoorbeeld tijdens een geschiedenisles online bronnen onderzoeken op betrouwbaarheid, of in technologieprojecten leren programmeren. Ook mediawijsheid kan in de klas aan bod komen door te analyseren hoe sociale media werken of hoe algoritmes bepalen welke informatie zichtbaar wordt.
Waarom digitale geletterdheid belangrijk is
Digitale technologie heeft grote invloed op hoe we leren, werken en communiceren. Daarom is het belangrijk dat leerlingen begrijpen hoe digitale systemen werken en hoe zij daar bewust mee omgaan.
Digitale geletterdheid helpt leerlingen om kritisch te denken, informatie te beoordelen en veilig te navigeren in een digitale omgeving. Tegelijkertijd bereiden deze vaardigheden leerlingen voor op een toekomst waarin technologie een centrale rol speelt.
