We zijn in het onderwijs veel dingen normaal gaan vinden: de klas, het vak, de methode, de toets, het cijfer. Volgens Claire Boonstra zijn we daarmee steeds verder afgeraakt van waar het in onderwijs werkelijk om zou moeten draaien. “We zijn gaan optimaliseren op wat meetbaar is”, zegt ze. “Maar de bedoeling is ergens onderweg uit beeld verdwenen.”
Claire Boonstra begon haar loopbaan als werknemer bij grote bedrijven als KPN en Unilever en werd later ondernemer. Ze kreeg internationale bekendheid als medeoprichter van Layar, een van de eerste augmented-realityplatforms ter wereld. In 2012 maakte ze de overstap naar het onderwijs. Ze is oprichter van Operation Education, een stichting die zich richt op het opnieuw vormgeven van het onderwijs vanuit wat kinderen, de samenleving en de planeet écht nodig hebben.
Boonstra: “Vraag scholen wat hun bedoeling is en je krijgt prachtige antwoorden: ieder talent telt; samen het leven leren; kinderen aan het denken zetten; ruimte geven aan ontwikkeling. Maar in de praktijk is het systeem vooral ingericht op toetsen en selectie.”
“Het onbewuste doel is geworden om kinderen in het juiste hokje te krijgen. Aan het einde van de basisschool delen we ze ook nog in in ‘hoog’ en ‘laag’. Het gevolg is dat we steeds verder af komen te staan van wat we eigenlijk willen: leerlingen die zich ontwikkelen als mens, die leren samenwerken, kritisch denken, betekenisvol bijdragen. Als je mensen vraagt wat ze echt willen leren, komt nooit ‘signaalwoorden herkennen’ als eerste naar boven.”
De klas als systeem, niet als bedoeling
Veel structuren in het onderwijs zijn ontstaan uit beheersbaarheid, niet uit pedagogische logica. De leeftijdsgroep, de jaarklas, het rooster, het vakkenhuis, één leraar voor één groep: ze voelen vanzelfsprekend, maar zijn dat niet.
“De klas is geen natuurverschijnsel”, vindt Boonstra. “Het is niet logisch om kinderen op leeftijd bij elkaar te zetten. Het ene kind loopt voor op het ene gebied en achter op het andere. Dat is normaal, maar ons systeem kan dat nauwelijks aan.”
Teams zouden samen verantwoordelijkheid moeten nemen voor grotere groepen leerlingen. “Je kijkt met méér ogen naar kinderen. Dat is beter voor leerlingen én voor leraren. Dat ís de bedoeling.”
Vakoverstijgend werken
Ook in het voortgezet onderwijs wordt volgens Boonstra te vaak vanuit structuren gedacht in plaats van vanuit betekenis. “Kijk naar een thema als klimaatverandering. Dat is geschiedenis, aardrijkskunde, biologie en economie in één. Het echte leven is vakoverstijgend, maar het onderwijs knipt het op.”
“Als de bedoeling leidend is, leerlingen leren denken, begrijpen en verbinden, dan is vakoverstijgend werken een logische keuze. Niet omdat het hip is, maar omdat het aansluit bij hoe kinderen leren en hoe de wereld werkt.”
Technologie als middel, niet het beginpunt
Technologie en AI moeten niet het uitgangspunt zijn voor onderwijsverandering, maar ze drukken er natuurlijk wel hun stempel op. “Reproductie van kennis kan een computer beter. Maar dat betekent niet dat technologie de bedoeling mag worden. Het dwingt ons juist om die bedoeling opnieuw te bepalen.”
Het risico is volgens haar dat we dashboards en data als doel gaan zien. “In dashboards staan alleen dingen die meetbaar zijn. Maar de bedoeling van onderwijs past daar niet in.”
Terug naar betekenisvol leren
Neem de signaalwoorden. “Het herkennen ervan is een doel op zich geworden omdat dat dat zo gemakkelijk te toetsen is. Terwijl de bedoeling is dat kinderen krachtige, betekenisvolle teksten kunnen schrijven.”
Voor haar is de noodzaak tot kantelen duidelijk: het huidige systeem drijft steeds verder af van waar onderwijs werkelijk voor bedoeld is. “De vraag is elke keer: draagt iets bij aan ontwikkeling? Aan menswording? Aan een samenleving waarin we met elkaar kunnen leven? Als het antwoord ‘nee’ is, moeten we het anders organiseren.”
Claire Boonstra opent met haar sessie over de echte bedoeling van onderwijs IPON 2026.
