Veel scholen geven aan dat ze behoefte hebben aan een visie op AI. Maar is zo’n visie wel nodig? Barend Last vindt van niet. AI is niet meer dan een middel om een doel te bereiken, zo zegt hij in de podcast Tussen de lessen door. Een visie op onderwijs is wel hard nodig.
Barend Last is veelgevraagd spreker en schrijver van kinderboeken. Daarnaast staat hij een dag in de week voor de klas in groep 3. Hij gebruikt AI volop en maakt met vibe coding iedere dag weer nieuwe appjes. Dat doet hij niet omdat hij per se met AI wil werken, wel om wat er in de kerndoelen staat zo goed mogelijk over te brengen aan zijn leerlingen. “Dat kan met zo’n appje, maar ook met een leesboek of een kralenketting. Het gaat dus om het doel en niet om het middel.”
Omdat AI een middel is en geen doel, is er volgens Last niet per se een visie op AI nodig. De opmars van AI stemt wel tot nadenken. Wat is nu eigenlijk de kern van goed onderwijs? Dat is volgens hem niet de cognitieve prestatie op een toets. Dat is de school als ontmoetingsplaats waar dingen plaatsvinden die je niet kunt vangen in meetbare cijfers.
Prachtige pedagogische vragen
“Onderwijs gaat niet alleen om weten, het gaat ook om geweten. Ik kan jou allerlei kennis geven, maar je moet ook iets met die kennis willen doen. En laat AI nou net een hele mooie oefenplaats bieden voor het geweten”, aldus Last. Elke keer als een leerling een opstel laat genereren door AI, ontstaat er een gewetensvraag. Kan die leerling zijn of haar naam onder dat dat essay zetten? “We hebben met leerlingen een sociaal contract. Ik ga er als leraar vanuit dat dit essay jouw denkwerk weerspiegelt. Is dat zo? En wat vind jij daarvan dat jij iets inlevert dat niet van jezelf is ? Ja, dat vind ik prachtige pedagogische vragen.”
Heldere visie op onderwijs
Terwijl de discussie in het publieke debat vaak gaat over of de chatbot de leraar vervangen, vindt Last dat dat eigenlijk helemaal niet interessant is. Als een school of opleiding een heldere visie op onderwijs heeft, kan AI vanzelf landen.
Als voorbeeld noemt Last een middelbare school waar gewerkt wordt met persoonlijke leervragen van leerlingen. Een leerling vertelde daar aan de leraar hoe hij een projectplan had geschreven met ChatGPT . Maar tijdens het toelichten viel de leerling door de mand. Hij begreep niet van alles wat er stond. Last: “En dan kun je natuurlijk zeggen, zie je wel, AI is slecht voor je. Je kunt ook zeggen, wat gaan we daaraan doen?” Met deze leerling maakte de leraar een week later weer een afspraak, en daar moest hij uitleggen wat ChatGPT in het projectplan had beschreven. ” Kijk, dan ga je heel anders om met hoe AI . Omdat je in dat onderwijssysteem al vanuit motivatie weet te werken. Wat niet wil zeggen dat de leerling het zelf allemaal maar uitvogelt. Maar zij hebben op die school een heldere visie over wat ze willen.”
Gewetensvol gesprek
Dat klinkt allemaal mooi, maar wat moet een docent hiermee die morgen weer een klas met dertig leerlingen heeft? Daar is Last duidelijk over: “Stel vragen. Wat vinden jullie van AI ? Hoe ervaren jullie het gebruik? Weet je wat voor mooie antwoorden er dan uitkomen?” Sommige van leerlingen antwoorden dan dat zij gestopt zijn met ChatGPT omdat ze het idee hadden er dommer van te worden, terwijl anderen het voor alles gebruiken. “En zeker voor de dingen waar ik een cijfer voor krijg“’. Al met al leveren deze antwoorden de aanleiing voor een gewetensvol gesprek.
En dan komt het er volgens Last op aan. “Je moet twee dingen doen. Je kwetsbaar opstellen en je oordeel uitstellen. En dat is moeilijk. Maar als je dat doet, kom je in gesprek met leerlingen in plaats van dat je tegen ze praat. En ik denk dat we met een technologie als AI, die zoveel existentiële vragen oproept waarop we nog geen antwoorden hebben, met leerlingen samen in hetzelfde schuitje zitten.”
Barend Last is te gast in de tweede aflevering van Tussen de lessen door. Hij gaat daar samen met Mare Lensvelt en Dimitri van Dillen uitgebreid in op hoe AI het onderwijs wel of niet gaat veranderen. Beluister nu de podcast
