Het is fantastisch wat AI kan betekenen voor het onderwijs, maar het kan ook ten koste gaan van de menselijke kracht van de leraar. Hoe behouden we wat niet willen kwijtraken zonder technologie af te wijzen? Remco Pijpers, strategisch adviseur digitale geletterdheid en ethiek bij Stichting Kennisnet, pleit tijdens IPON 2026 voor een voorzichtige aanpak.
Uit recent onderzoek blijkt dat 75 procent van de kinderen tussen de 9 en 16 jaar actief gebruikmaakt van generatieve AI zoals ChatGPT en Gemini. “De ontwikkeling van technologie is niet te stoppen en daar moeten we iets mee.” Dit zegt Remco Pijpers, strategisch adviseur digitale geletterdheid en ethiek bij Stichting Kennisnet, tijdens IPON 2026.
Pedagogiek versus economie
Technologie is niet goed of fout, maar ook niet neutraal, volgens Pijpers. Er zijn altijd belangen mee gemoeid. Bedrijven als Google en Microsoft doen de belofte dat leren sneller gaat door de inzet van AI. Het gaat over het wegwerken van achterstanden en over het opbouwen van een voorsprong. “En dat is geen pedagogische taal, dat is economische taal.”
Veranderende rol van de leraar
Pijpers constateert dat collectief onderwijs steeds meer plaatsmaakt voor een nieuw soort onderwijs. “De onderwijzer staat niet meer altijd voor de klas met een verhaal. Leerlingen zijn individueel aan het stampen met behulp van een chatbot die teruggeeft of een kind voortgang boekt of niet.”
Het risico is dat daarmee de kracht van een menselijke leraar verloren gaat. Pijpers: “De leraar is verworden tot toezichthouder, iemand die met leerlingen meekijkt of ze goed scoren.” Hij benadrukt dat leraren niet waardeloos zijn geworden, maar dat het impact heeft op de manier van lesgeven. “Het is een andere kijk op onderwijs waar ik mijn bedenkingen bij heb.”
Kerndoelen en het verkennen van AI
In de nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid staat dat leerlingen AI moeten verkennen. “Maar hoe verken je AI? Ga je meteen met prompts aan de slag of ga je eerst op onderzoek uit?”, vraagt Pijpers zich hardop af.
Enige vertraging en voorzichtigheid heeft wat hem betreft de voorkeur. “ChatGPT voor een leerling is wat een loopstoel is voor een baby. We maken het kinderen mogelijk om zich sneller voort te bewegen dan ze op dat moment eigenlijk kunnen.”
AI en de pedagogiek van de omweg
De snelste weg naar resultaat is namelijk niet altijd de beste. Op school is ruimte nodig om stil te staan bij hoe technologie ons denken en handelen beïnvloedt. De pedagogiek van de omweg leert leerlingen zich tot AI te verhouden op drie manieren:
- De-automatiseren: prioriteit geven aan de menselijke ervaring
- Van privé-tool naar publiek onderzoeksobject
- Analyse van de machine staat centraal, niet alleen van de output
Hoe leraren zich verhouden tot AI
Leraren komen er niet omheen dat ze veel moeten weten over AI en de werking ervan. “De basis van AI-geletterdheid is het besef dat AI onze menselijke praktijken vormt. Je moet voortdurend doorhebben dat je klas aan het veranderen is. Als je die gevoeligheid ontwikkelt, kun je bijsturen”, aldus Pijpers.
Hij is niet voor het verbieden van AI, maar hij pleit voor een onderzoekende houding. “Door onderzoekend met generatieve AI om te gaan, worden leerlingen betere gebruikers. Het gaat om meer dan alleen goede prompts maken.”
