Het nieuws rolt voorbij. Weer een land dat een grote deal sluit met OpenAI voor hun onderwijs. Google die met een ander land een samenwerkingsverband aangaat. Het patroon is duidelijk: overheden wereldwijd die grootschalige samenwerkingen aangaan om AI direct het onderwijs in te brengen. Niet als pilot. Niet als experiment. Als nationale strategie.
En wij? We zijn in Nederland druk bezig met beleidskaders. Commissies. Ethische toetsingsdocumenten. We proberen te formuleren wanneer een docent nou precies AI mag gebruiken. De wereld is ons allang voorbij geracet.
De Nederlandse reflex
We kennen onszelf. In Nederland willen we het goed doen. Eerst een commissie. Dan een ethisch toetsingskader. Vervolgens een pilot met beperkte toegang. En dan, als alles veilig en afgebakend is, misschien een breder experiment. Ondertussen tikken we jaren weg.
Dat klinkt verstandig. Zorgvuldig. Verantwoord. Maar die aanpak heeft een bijwerking die we inmiddels zouden moeten herkennen: stilstand in de klas, versnelling daarbuiten. Terwijl wij aan het overleggen zijn, gebruiken leerlingen AI allang. Dagelijks. Onzichtbaar. Zonder enige begeleiding van ons. De officiële onderwijsomgeving staat stil, terwijl de informele leeromgeving explodeert.
Big Tech als makkelijke zondebok
En dan wijzen we naar Big Tech. Dat is de reflex. Commercieel. Machtig. Amerikaans. Niet te vertrouwen. Ze verdienen geld aan onze data. Ze bepalen de spelregels. Ze hebben te veel invloed.
Allemaal deels waar. En dat wantrouwen is niet onbegrijpelijk. Maar er is een ongemakkelijke vraag die we onszelf te weinig durven stellen: is Big Tech hier het probleem, of slapen wij?
Want laten we eerlijk zijn: wie vult het vacuüm als wij niks doen? Andere landen bouwen nu ervaring op met AI-didactiek. Hun docenten ontwikkelen nieuwe vaardigheden. Hun leerlingen leren omgaan met AI als denk- en leerinstrument. Niet omdat alles daar perfect is geregeld. Niet omdat alle ethische vragen zijn opgelost. Maar omdat ze één ding erkennen: AI verandert leren nu. Niet over vijf jaar. Nu.
De realiteit
In verschillende landen zie je hoe ze AI-tutors inzetten voor gepersonaliseerde ondersteuning. Gewoon, schoolbreed. Met aandacht voor ethiek, privacy en verantwoord gebruik, maar vooral: door het te doen. Door te leren in de praktijk. Door fouten te maken en daarvan te leren.
En hier? Hier hebben we vergaderingen over vergaderingen. We maken beleidskaders voor beleidskaders. Ondertussen improviseren docenten op eigen houtje, zonder ondersteuning, zonder kader. En leerlingen? Die hebben de sleutels allang gevonden en rijden rond zonder dat iemand ze heeft uitgelegd waar de rem zit.
We creëren opnieuw een schaduwwereld. Niet omdat docenten niet willen. Maar omdat het systeem hen dwingt te wachten op toestemming die maar niet komt.
Het echte risico
De vraag is niet of Big Tech invloed krijgt op ons onderwijs. Die invloed is er al. De echte vraag is: hebben wij er regie op of kijken we vanaf de zijlijn toe terwijl anderen het spelplan bepalen?
Want achterlopen is geen abstract risico meer. Het wordt snel concreet. Als wij blijven wachten, importeren we straks niet alleen technologie, maar ook onderwijsmodellen, didactiek en afhankelijkheden. Dan zijn we niet kritisch, maar gewoon te laat. Dan zijn we niet de bestuurder die zorgvuldig de route plant, maar de passagier die achteraf mag mopperen over waar we naartoe zijn gereden.
Regie door te doen
De discussie zou niet moeten gaan over of Big Tech goed of slecht is. Die discussie leidt alleen maar tot meer stilstand. De echte vraag is: durven wij als Nederland te experimenteren op schaal? Geven we docenten de ruimte om AI bewust in te zetten? Ontwikkelen we onze eigen visie in de praktijk, niet alleen op papier?
Want regie ontstaat niet door blokkeren. Regie ontstaat door meedoen. Door te leren in de praktijk. Door te experimenteren, te evalueren, bij te sturen. Precies zoals we dat bij elke andere onderwijsinnovatie ook doen.
Wakker worden
AI in het onderwijs is geen toekomstscenario meer. Het is realiteit. Andere landen bouwen voorsprong op. Niet omdat ze minder kritisch zijn. Maar omdat ze doorhebben dat je alleen regie kunt voeren als je meedoet.
We kunnen blijven waarschuwen voor Big Tech. Of we kunnen onszelf de spiegel voorhouden en erkennen dat stilstand geen veiligheid biedt. Het biedt alleen de illusie van controle terwijl de wereld om ons heen beweegt.
Dus wees niet bang voor Big Tech. Maar schrik wakker van onze eigen traagheid. Want wie nu slaapt, loopt straks niet achter. Die wordt ingehaald. En dan is het te laat om nog mee te sturen.
Wil je bijblijven met alle AI-ontwikkelingen en heb je wekelijks even tijd tussen het onderwijs door? Luister dan het AI-tussenuurtje, de award-winnende podcast over AI in het onderwijs. Voor meer tips: www.aivoordocenten.nl. En wil je in één uur leren vibe coden? Kom dan naar de sessie met Marcel Mutsaarts op IPON 2026. Bekijk hier het programma.
