Niet iedere docent staat te springen om aan de slag te gaan met digitale geletterdheid. Probeer je je team in beweging te krijgen? Wellicht helpen de acht tips van Bas Hummel.
Bas Hummel deelde zijn tips tijdens de drukgezochte Praktijkdag Digitale Geletterdheid op 30 september in Ede. Hummel staat twee dagen per week als vakleerkracht digitale geletterdheid op de Groningse Brederoschool. Hij is een uitzondering, er zijn volgens hem maar heel weinig vakleerkrachten die zich hier helemaal op kunnen richten.
Ontwerpen, experimenteren en creëren
Dit betekent overigens niet dat zijn collega’s in hun eigen klas niets aan digitale geletterdheid doen. De lessen van Hummel richten zich op de drie domeinen van digitale geletterdheid, waarbij leerlingen altijd iets maken. Zijn lokaal, dat op school het e-lab wordt genoemd, biedt allerlei materialen waarmee leerlingen kunnen ontwerpen, experimenteren en creëren.
De rest van de week werkt Bas Hummel als adviseur digitale geletterdheid. Hij ondersteunt scholen in het funderend onderwijs om digitale geletterdheid een plek te geven in het curriculum. Soms merkt hij dat leerkrachten niet direct enthousiast zijn over het leergebied.
Misverstanden over digitale geletterdheid
Vaak heeft dat te maken met misvattingen over wat digitale geletterdheid precies inhoudt. Zo worden digitale geletterdheid en digitale vaardigheden regelmatig als hetzelfde gezien. Als duidelijk wordt dat je met een groot deel van de kerndoelen ook zonder digitale apparaten aan de slag kunt, verdwijnt die weerstand meestal snel.
Uiteindelijk zijn vrijwel alle leerkrachten het over één ding eens: het is belangrijk dat we leerlingen goed voorbereiden op de digitale samenleving waarin ze opgroeien.
Acht tips uit de praktijk om ze mee te krijgen
1. Zorg voor een gedeeld begrip van digitale geletterdheid
Maak helder wat jullie onder digitale geletterdheid verstaan en zorg dat iedereen binnen het team hetzelfde beeld heeft. Digitale geletterdheid is niet hetzelfde als digitale vaardigheden, het gaat veel verder. Het is belangrijk dat iedereen daarvan doordrongen is. Een lesje werken met word is echt niet genoeg.
2. Stel een werkgroep samen
Een werkgroep met collega’s uit de onder-, midden- en bovenbouw helpt je als school verder. Zorg dat iedereen vertegenwoordigd is en geef leden van de werkgroep tijd om hiermee bezig te gaan.
3. Laat het onderwerp regelmatig terugkomen
Plan het onderwerp in op teamvergaderingen, bouwvergaderingen en margedagen. Dat voorkomt dat het ondersneeuwt in de waan van de dag.
4. Neem professionalisering serieus
Investeer in kennis en vaardigheden voor het hele team. Het ene teamlid is waarschijnlijk veel verder dan het andere. Om leerlingen verder te brengen is het belangrijk dat alle docenten over de benodigde kennis en vaardigheden beschikken.
5. Geef samen met je team het curriculum vorm
Ontwerp een doorlopende leerlijn digitale geletterdheid die past bij jullie visie en leerlingen.
6. Maak een vertaling naar leerdoelen op kindniveau
Zet de doelen om naar concrete leerdoelen die passen bij de belevingswereld en het niveau van de leerlingen.
7. Maak iemand verantwoordelijk voor de materialen
Zorg dat er een aanspreekpunt is voor de eventueel aangeschafte materialen, zodat deze goed worden beheerd, onderhouden en gebruikt. Op veel scholen belanden de materialen na een poosje in de kast en dat is zonde.
8. Laat leerlingen eens een les geven
Geef leerlingen de kans om eens een les te geven of iets uit te leggen aan hun klas of aan andere groepen. Hummel komt regelmatig leerlingen tegen die veel meer over een techniek, game of trend weten dan hijzelf. “Het is geweldig als zo’n leerling dan voor de groep gaat staan.”
Niets doen is geen optie meer
Niets doen aan digitale geletterdheid is eigenlijk geen optie meer, aldus Hummel. Het leergebied heeft een plek gekregen in de nieuwe kerndoelen, die naar verwachting vanaf augustus 2027 wettelijk van kracht worden. Scholen krijgen vervolgens enkele jaren de tijd om deze kerndoelen goed in hun onderwijs te implementeren.
Maar wachten tot het moet, is volgens hem geen optie. “Leerlingen verdienen het om te leren hoe ze zich kritisch kunnen verhouden tot de digitale wereld waarin ze opgroeien. Die wereld is er nu al. Ze komen dagelijks in aanraking met sociale media, games, algoritmes en AI. Daar moeten we ze in begeleiden.”
