Hoe ziet de toekomst van educatieve AI eruit en welke rol is daarbij weggelegd voor de leraar? Kim Brandes, Directeur co-creatie bij NOLAI, geeft tekst en uitleg tijdens haar keynote op IPON 2026.
Het Nationaal Onderwijslab AI (NOLAI) is opgericht in 2022 met als doel het ontwikkelen, onderzoeken én implementeren van verantwoorde educatieve AI. “Wij benaderen de komst van AI in het onderwijs als een systeemverandering en dat kost tijd. We zitten midden in een verandering en weten nog niet hoe AI in het onderwijs zich precies gaat ontwikkelen”, aldus Kim Brandes.
Impact van AI op het onderwijs
In hoeverre gaat AI het werk van de leraar veranderen? Dat is een vraag die vele bezoekers van IPON 2026 bezighoudt. Hoe houden ze de regie midden in deze systeemverandering? Brandes stelt dat zo’n 80 procent van de taken die een leraar uitvoert niet vervangen of geautomatiseerd kan worden door AI.
Toch moeten leraren zich ermee zien te verhouden, want of het nou gaat om algemene of educatieve AI, het is niet meer weg te denken uit ons leven. “Het is geen zwart-wit discussie. De toekomst is hybride. De vraag is: hoe komen we daar?”
De kracht van co-creatie
NOLAI maakt zich hard voor het verbeteren van leren en/of het lesgeven door middel van co-creatie: een nauwe samenwerking tussen onderwijs, wetenschap en bedrijfsleven. “Zo’n driehoek is mooi. Je hebt allemaal kennis in huis, je hebt hetzelfde doel en zo leer je van elkaar.”
De leraar aan zet
Brandes benadrukt het belang van de rol van de leraren in het gehele proces. “Zij moeten vanaf het begin een prominente rol krijgen bij de ontwikkeling van educatieve AI. Niet pas wanneer de toepassing al klaar is.”
Het is volgens haar belangrijk om continu de reflectie vanuit leraren mee te nemen want zij weten het beste welke impact het heeft op hun werk en het onderwijs. “We moeten agency bij de leraar laten. Het mag niet buiten de klas liggen. De leraar kan als beste aangeven: voor deze taken is AI geschikt.”
Wensen in plaats van mogelijkheden
Door de snelheid waarmee de technologie zich ontwikkelt, kan het verleidelijk zijn om te kijken naar alles wat AI kan. Brandes: “Veel interessanter is het gesprek wat je hier samen over kunt voeren. Waar willen we dat de controle precies ligt? Wat is wenselijk? Vanuit ethisch perspectief en vanuit ons gevoel van autonomie.”
Stampen, stampen, stampen
Een voorbeeld uit het voortgezet onderwijs waar NOLAI aan werkt, is een adaptief leermiddel ter vervanging van op feiten gebaseerde kennistoetsen. “Denk aan een SO Frans. De avond ervoor is het voor leerlingen vaak stampen, stampen, stampen, vervolgens maken ze de toets en daarna zakt de kennis weer weg.”
Het streven is een AI-toepassing die analyseert of een leerling feiten voldoende beheerst en op het juiste moment passende oefeningen aanbiedt. Een ander voorbeeld komt uit het speciaal onderwijs. Het invullen en onderhouden van een ontwikkelingsperspectiefplan (OPP) voor leerlingen kost leraren veel tijd. Het doel is een AI-toepassing die leraren ondersteunt bij het verantwoordingsdeel om werkdruk te verminderen én kwaliteit te borgen en verbeteren.
Inzetten op verantwoorde keuzes
Moraal van het verhaal van Brandes: alle antwoorden op de vragen die opborrelen door de komst van AI in het onderwijs zullen we samen moeten formuleren. “Dat vraagt om samen, doen, leren en delen. We moeten inzetten op de ontwikkeling van verantwoorde educatieve AI en het maken van verantwoorde keuzes.”
Meer weten over AI of aaierballen? Lees het verslag van de sessie van Kim Brandes op NOLAI.nl en bekijk daar ook de sessie.
